Son illər beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən geosiyasi dəyişikliklər Cənubi Qafqaz regionunu yenidən böyük güclərin və müxtəlif siyasi mərkəzlərin diqqət mərkəzinə çevirib. Ukrayna müharibəsi, Avropanın enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları, Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyətinin artması və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanması regionun strateji çəkisini daha da yüksəldib. Belə bir şəraitdə Avropa ölkələrinin Cənubi Qafqaza münasibətində də yeni yanaşmalar formalaşır.

Məhz bu kontekstdə Polşanın son illərdə regiona artan marağı diqqət çəkir. Xüsusilə Donald Tuskun rəhbərlik etdiyi liberal hökumətin hakimiyyətə qayıdışından sonra Varşavanın Cənubi Qafqaz siyasətində müşahidə olunan dəyişikliklər ekspertlər tərəfindən geniş müzakirə olunur. Polşa əvvəlki illərdə daha balanslı görünən mövqeyindən uzaqlaşaraq regionda yeni siyasi rol əldə etməyə çalışır. Bu proses isə Azərbaycana qarşı tənqidi ritorikanın güclənməsi, Ermənistanla münasibətlərin dərinləşdirilməsi və Polşa mediasında anti-Azərbaycan məzmunlu materialların artması ilə müşayiət olunur.

Bu tendensiyalar təsadüfi proses kimi deyil, Polşanın Cənubi Qafqazla bağlı uzunmüddətli geosiyasi strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.

Cənubi Qafqaz uğrunda yeni rəqabət

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Cənubi Qafqaz artıq yalnız regional əhəmiyyət daşıyan məkan deyil. Region Avropa ilə Asiyanı birləşdirən nəqliyyat qovşağı, enerji marşrutlarının keçdiyi strateji zona və eyni zamanda müxtəlif geosiyasi maraqların kəsişdiyi mərkəzə çevrilib.

Azərbaycanın həyata keçirdiyi enerji və nəqliyyat layihələri Avropanın regiona marağını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi, Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və Orta Dəhliz layihələri Azərbaycanın beynəlxalq əhəmiyyətini gücləndirib.

Bu reallıq fonunda bəzi Avropa ölkələri regionda daha fəal mövqe tutmağa çalışırlar. Polşa da həmin ölkələr sırasında yer alır. Varşava uzun müddətdir ki, Şərqi Avropa və postsovet məkanında təsir imkanlarını artırmağa çalışır. Son dövrlərdə isə bu maraq Cənubi Qafqaza da yönəlməyə başlayıb.

Polşa özünü Avropa İttifaqının Şərq siyasətində aparıcı aktorlardan biri kimi təqdim etməyə çalışır və Cənubi Qafqaz bu strategiyanın mühüm elementlərindən biridir.

TVP layihələri və informasiya təsiri siyasəti

Polşanın regionla bağlı planlarının ən diqqətçəkən nümunələrindən biri dövlət televiziyası TVP tərəfindən Gürcüstan və Ermənistan üçün xüsusi informasiya platformalarının yaradılmasıdır. “VT Sakartvelo News” və “VT Hayastan News” layihələri “rus dezinformasiyasına qarşı mübarizə” və “müstəqil jurnalistikanın inkişafı” adı altında təqdim edilir. Lakin bu təşəbbüs sadəcə media layihəsi deyil, daha geniş siyasi məqsədlərə xidmət edir.

İnformasiya müharibələrinin müasir siyasətdə mühüm alətə çevrildiyi bir dövrdə media platformalarının yaradılması təsir mexanizmi kimi qiymətləndirilir. Bu baxımdan TVP-nin Gürcüstan və Ermənistanda fəaliyyətini genişləndirməsi Polşanın regionda ictimai rəyə təsir göstərmək və öz siyasi mövqeyini gücləndirmək cəhdi kimi də şərh olunur.

Polşa bu layihələr vasitəsilə Qərbin region siyasətini öz baxış bucağından təqdim etməyə və müəyyən mənada “Polşa filtri”ndən keçirməyə çalışır. Bu isə obyektiv informasiya siyasətindən daha çox geosiyasi maraqların həyata keçirilməsi kimi görünür.

Strateji tərəfdaşlıqdan uzaqlaşma

Azərbaycan və Polşa arasında münasibətlər uzun illər ərzində qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq prinsipləri üzərində qurulmuşdu. İki ölkə enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi əməkdaşlıq, Avropa strukturları çərçivəsində dialoq və beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstək sahələrində uğurlu əməkdaşlıq nümunələri ortaya qoymuşdu.

Xüsusilə Polşada mühafizəkar siyasi qüvvələrin hakimiyyətdə olduğu dövrdə Azərbaycan-Polşa münasibətləri strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qədər yüksəlmişdi. Qarşılıqlı səfərlər, enerji layihələri və siyasi dialoq bu əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini təşkil edirdi.

Lakin son illərdə münasibətlərdə fərqli tendensiyalar müşahidə olunur. Donald Tuskun hakimiyyətə qayıdışı ilə Polşanın xarici siyasət kursunda dəyişikliklər baş verib. Bu dəyişikliklər Azərbaycanla münasibətlərdə də özünü göstərir.

Varşavanın Avropa İttifaqı daxilində Azərbaycana qarşı daha sərt mövqe nümayiş etdirməsi, bəzi siyasi dairələrin və media qurumlarının anti-Azərbaycan ritorikasını gücləndirməsi əvvəlki strateji tərəfdaşlıq mühitinin zəiflədiyini göstərən amillərdir.

Ermənistan amili

Polşanın Ermənistanla münasibətlərinin son dövrlərdə intensivləşməsi ayrıca diqqət tələb edən məsələdir. Varşava İrəvanla siyasi, iqtisadi və hərbi-texniki əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışır.

Donald Tusk və Nikol Paşinyan arasında müşahidə olunan yaxın münasibətlər də bu prosesin simvolik göstəricilərindən biridir. Tərəflər arasında keçirilən görüşlər, qarşılıqlı dəstək bəyanatları və əməkdaşlıq təşəbbüsləri Polşanın region siyasətində Ermənistanın xüsusi yer tutduğunu göstərir. Polşa Ermənistanı Avropa təsirinin Cənubi Qafqazdakı əsas dayaqlarından birinə çevirmək istəyir. Bu yanaşma isə regionun geosiyasi balansına təsir göstərir.

Azərbaycan uzun illərdir ki, beynəlxalq tərəfdaşları regionda balanslı və neytral mövqe tutmağa çağırır. Çünki tərəflərdən birinin açıq şəkildə dəstəklənməsi sülh prosesinin obyektivliyinə xələl gətirə bilər.

Bu baxımdan Polşanın Ermənistanla əməkdaşlığı inkişaf etdirməsi təbii sayılsa da, həmin prosesin Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində balansı pozacaq formada həyata keçirilməsi narahatlıq doğuran amildir.

“Binokl diplomatiyası” və siyasi mesajlar

Azərbaycan ictimaiyyətində geniş rezonans doğuran hadisələrdən biri də Polşanın keçmiş Prezidenti Anjey Dudanın Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə səfəri zamanı nümayiş etdirdiyi davranış olmuşdu. Anjey Dudanın Azərbaycan istiqamətinə binoklla baxması və bu görüntülərin mediada geniş yayılması Bu addım Azərbaycan tərəfindən kəskin etirazla qarşılanmışdı. Rəsmi Bakı bu addımı qeyri-dost jest və siyasi mesaj kimi qiymətləndirmişdi.

Beynəlxalq münasibətlərdə simvolik addımların xüsusi əhəmiyyət daşıdığı məlumdur. Bəzən bir fotoşəkil və ya jest uzun diplomatik bəyanatlardan daha güclü mesaj verir. Məhz buna görə də həmin hadisə Azərbaycan-Polşa münasibətlərində əlavə gərginlik yaradan amillərdən biri kimi yadda qaldı.

Polşa mediasında anti-Azərbaycan ritorikası

Son dövrlərdə Polşanın bəzi media qurumlarında Azərbaycana qarşı tənqidi materialların sayının artması da diqqət çəkən tendensiyadır. Xüsusilə liberal yönümlü nəşrlər arasında tanınan “Gazeta Wyborcza” və digər media platformalarında Azərbaycanla bağlı mənfi məzmunlu yazılar mütəmadi şəkildə dərc olunur. Bu materiallarda insan hüquqları, demokratiya və siyasi idarəetmə ilə bağlı ittihamlar ön plana çıxarılır.

Həmin yazıların əksəriyyətində balans prinsipi qorunmur və Azərbaycanın mövqeyi lazımi səviyyədə əks etdirilmir. Nəticədə oxucuda birtərəfli təsəvvür formalaşır.

Bu, Polşanın daxili problemlərindən (antisemitizm, miqrantlara qarşı zorakılıq, ukraynalılara istismar) diqqəti yayındırmaq üçün klassik üsuldur. Polşa mediası Azərbaycanı tənqid edərək regionda anti-türk, anti-Azərbaycan əhval-ruhiyyəsi formalaşdırmağa çalışır.

Miqrantlarla bağlı problemlər, antisemitizm halları, əmək bazarında xarici işçilərin hüquqları ilə bağlı müzakirələr və digər sosial məsələlər Polşa cəmiyyətinin qarşısında duran ciddi çağırışlardır. Bu baxımdan Azərbaycanın tənqid olunması həm də daxili problemlərdən diqqəti yayındırmaq üçün istifadə olunan siyasi və media alətlərindən birinə çevrilir.

Avropa üçün vacib tərəfdaş amili

Bütün siyasi mübahisələrə baxmayaraq, Azərbaycan Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyan tərəfdaş olaraq qalır. Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi sahəsində Azərbaycanın rolu son illərdə daha da artıb.

Avropa İttifaqı ölkələrinin enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasətində Azərbaycan mühüm yer tutur. Bundan əlavə, Orta Dəhlizin inkişafı Avropa ilə Asiya arasında ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bu reallıq fonunda Azərbaycanla münasibətlərin siyasi motivlərlə gərginləşdirilməsi nə Polşanın, nə də ümumilikdə Avropa İttifaqının uzunmüddətli maraqlarına xidmət edir.

Polşanın Cənubi Qafqaz siyasətində müşahidə olunan dəyişikliklər regionun geosiyasi mənzərəsində yeni tendensiyaların formalaşdığını göstərir. İnformasiya layihələri, Ermənistanla yaxınlaşma, bəzi siyasi jestlər və media ritorikası Varşavanın regionda daha fəal rol oynamaq istədiyini nümayiş etdirir.

Lakin Cənubi Qafqaz mürəkkəb və həssas regiondur. Burada uzunmüddətli uğur yalnız balanslı və obyektiv siyasət vasitəsilə mümkündür. Azərbaycanın regionun əsas aktorlarından biri, Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm tərəfdaş və beynəlxalq nəqliyyat layihələrinin aparıcı iştirakçısı olduğu nəzərə alınmalıdır.

Əgər Polşa həqiqətən də Cənubi Qafqazda nüfuzunu artırmaq niyyətindədirsə, bunu birtərəfli yanaşma və anti-Azərbaycan ritorikası ilə deyil, bütün regional aktorlarla bərabərhüquqlu əməkdaşlıq prinsipi əsasında həyata keçirməlidir. Əks halda, son illərdə yaranmış gərginlik daha da dərinləşə və vaxtilə strateji tərəfdaşlıq nümunəsi hesab olunan Azərbaycan-Polşa münasibətlərinə uzunmüddətli mənfi təsir göstərə bilər.

Oxşar xəbərlər

ABŞ Prezidenti: Cənubi Qafqaz xalqları üçün yeni firavanlıq dövrünə qədəm qoymağın vaxtıdır

Boçorişvili: Aİ üçün Cənubi Qafqaz ölkələri ilə münasibətlər tamamilə fərqli əhəmiyyət qazanır

Makron və Tokayev Cənubi Qafqazı müzakirə edib

Kobaxidze: Cənubi Qafqaz regionu xüsusi əhəmiyyət qazanır

Prezident İlham Əliyev Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsini qəbul edib