Avrasiya inteqrasiyasının müasir arxitekturası qlobal nəqliyyat marşrutlarının və genişmiqyaslı "yaşıl keçid"in kəsişməsində getdikcə daha aydın şəkildə formalaşır. Orta Dəhliz və "Şimal-Cənub" marşrutunun kontinental ticarətin əsas arteriyalarına çevrildiyi bir şəraitdə Azərbaycan Xəzər regionu və Mərkəzi Asiyanın infrastruktur və enerji ekosistemlərini birləşdirməyə qadir olan əsas suveren hab statusunu möhkəmləndirir. Logistika zəncirlərinin sinxronlaşdırılması, infrastruktur "dar boğaz"larının aradan qaldırılması, əlçatan rəqəmsal platformaların yaradılması və bərpa olunan enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi makroregionun uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığının əsasını təşkil edir.

Avrasiya İnkişaf Bankının (EDB) İdarə Heyətinin sədri Nikolay Podquzov "Sizinxeber.az"a müsahibəsində Azərbaycanın banka mümkün üzvlüyünün perspektivləri, limanların və quru dəhlizlərin birgə maliyyələşdirilməsi, rəqəmsal logistikaya və "yaşıl enerji"yə investisiyalar barədə danışıb.

Müsahibəni oxuculara təqdim edirik:

- Nikolay Radiyeviç, ötənilki söhbətimiz zamanı bankla Bakı arasında Azərbaycanın Avrasiya İnkişaf Bankının iştirakçıları sırasına daxil olması mümkünlüyü ilə bağlı danışıqların aparıldığını və bunun 2026-cı il ərzində baş tuta biləcəyini qeyd etmişdiniz. Hazırda bu danışıqlarla bağlı vəziyyət necədir? Tərəflər şərtlərin razılaşdırılmasında irəliləyiş əldə edə bildilərmi və Azərbaycan bu ilin sonunadək bankın iştirakçısı olacaqmı?

- Biz Azərbaycanın bankın kapitalında potensial iştirakı məsələləri ilə bağlı qarşılıqlı anlaşmanı möhkəmləndirməyə imkan verən ötənilki Bakı səfərini yüksək qiymətləndiririk. EDB Azərbaycanın dövlət qurumlarının və işgüzar dairələrinin nümayəndələri ilə daim dialoq aparır.

Biz bu əməkdaşlığa böyük maraq göstərildiyini, o cümlədən kütləvi informasiya vasitələrinin diqqət mərkəzində olduğunu müşahidə edirik. Danışıqlar prosesinin davam etdirilməsi üçün 2026-cı ilin ikinci yarısında səfər planlaşdırılır. Qarşıdan gələn görüş çərçivəsində bu məsələnin praktiki tərəflərinin müzakirəsi nəzərdə tutulur. Bununla belə, başa düşürük ki, yekun qərarı və onun zaman çərçivəsini Azərbaycan tərəfi müəyyən edir və biz sırf ona uyğun şəkildə hərəkət etməyə hazırıq.

- Əgər hüquqi prosedurlar müəyyən vaxt aparırsa, hazırkı mərhələdə Azərbaycanda EDB-nin rəsmi üzvlük prosesi başa çatmadan maliyyələşdirə biləcəyi konkret pilot layihələr barədə danışıqlar aparılırmı?

- Biz "Azərbaycan 2030" milli strategiyanın strateji hədəflərinə əsaslanan investisiya prioritetlərinin hazırlanması məqsədilə azərbaycanlı tərəfdaşlarımızla məhsuldar əməkdaşlığa ümid edirik. Bank Azərbaycan hökuməti ilə birlikdə müəyyən ediləcək perspektivli sahəvi təşəbbüslərin həyata keçirilməsi üçün mövcud olan bütün dəstək alətlərindən istifadə etməyə hazırdır.

- EDB-nin əsas prioritetləri sırasında Avrasiya nəqliyyat karkasının yaradılması xüsusi yer tutur. Bankın qiymətləndirmələrinə görə, Azərbaycan Şimal-Cənub dəhlizi ilə Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) kəsişməsində strateji qovşaq kimi hansı rolu oynayır? EDB bu marşrutlardakı "dar boğazları" aradan qaldırmaq məqsədilə Xəzər regionunda infrastruktur obyektlərinin - limanların və dəmir yollarının birgə maliyyələşdirilməsi imkanlarını nəzərdən keçirirmi?

- Bank əsas nəqliyyat dəhlizləri sistemində Azərbaycanın əhəmiyyətini daim təhlil edir. Əsas analitik nəşrlər arasında "Avrasiya nəqliyyat karkası", "Avrasiya nəqliyyat karkasının Rəsədxanası", eləcə də "Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi" adlı ixtisaslaşmış tədqiqatları qeyd etmək olar.

EDB Rəsədxanasının məlumatına görə, 2035-ci ilə qədərki dövrdə Azərbaycan Şimal-Cənub və Orta dəhlizlərin infrastrukturunun modernləşdirilməsinə və genişləndirilməsinə 2 milyard ABŞ dollarından çox vəsait yönəltmək niyyətindədir. EDB-nin maliyyələşdirmə perspektivlərinə dair proqnozu müsbət qiymətləndirilir. Azərbaycan ərazisindən yükdaşımaların həcminin sabit şəkildə artacağı ehtimal edilir ki, bu da regional tərəfdaşların iştirakı ilə layihələrin birgə maliyyələşdirilməsinə marağın artmasına kömək edəcək.

- EDB regionda anbar və paylama güclərinin çatışmazlığını dəfələrlə qeyd edib. Bank Azərbaycanın və EDB-yə üzv dövlətlərin infrastrukturunu birləşdirə biləcək iri nəqliyyat-logistika mərkəzlərinin və quru limanların tikintisində iştirak perspektivlərini araşdırırmı?

- Bəli, EDB regionun nəqliyyat və anbar logistikasına kapital qoyuluşu üçün əhəmiyyətli potensial görür. Cənubi Qafqazda mövcudluq məhz əsas nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsi sayəsində strateji əhəmiyyət kəsb edir ki, bu da bankın logistika və nəqliyyat infrastrukturu layihələrində iştirakına daimi tələbat yaradır.

- "Yaşıl" gündəlik EDB-nin strategiyasının əsas elementlərindən biri olaraq qalır. Azərbaycan hazırda ixracyönümlü "yaşıl enerji" dəhlizlərinin yaradılması istiqamətində fəal iş aparır. Azərbaycan və EDB-yə üzv dövlətlər arasında bərpa olunan enerji sahəsində transsərhəd qarşılıqlı fəaliyyətin və şəbəkə infrastrukturunun modernləşdirilməsinin perspektivlərini necə qiymətləndirirsiniz? Bank bu cür irimiqyaslı enerji təşəbbüslərində iştirak edə bilərmi?

- EDB bərpa olunan enerji layihələri, şəbəkə təsərrüfatının yenilənməsi və transsərhəd enerji infrastrukturunun inkişafı sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlıq üçün əhəmiyyətli potensial görür. Bank bu cür təşəbbüsləri nəzərdən keçirməyə və onların işlənib hazırlanmasına, strukturlaşdırılmasına və maliyyə təminatına kömək etməyə hazır olduğunu bildirir. Bundan başqa, Azərbaycan beynəlxalq maliyyə dəstəyinin mövcudluğu şərtilə 2050-ci ilə qədər tullantıların həcmini 1990-cı ildəki səviyyəyə nisbətən 40 % azaltmaq niyyətində olduğunu bildirib. Beləliklə, maraq qarşılıqlı xarakter daşıyır.

"Yaşıl gündəlik" EDB strategiyasının prioritet istiqamətlərindən biridir və 2018-ci ildən etibarən "yaşıl layihə"lərin məcmu portfeli təxminən üç dəfə artaraq 2 milyard dollarlıq həddi keçib ki, bunun da 50 %-ə qədəri BOEM layihələrinin payına düşür.

Bərpa olunan enerji layihələri tullantıların azaldılmasına və təmiz enerji texnologiyalarının təşviqinə kömək edir, lakin enerji sistemlərinin hərtərəfli inkişafına: enerji təminatının artırılmasına, dayanıqlığın gücləndirilməsinə və rəqəmsal idarəetmənin tətbiqinə getdikcə daha çox diqqət ayrılır.

EDB-nin qiymətləndirmələrinə görə, Mərkəzi Asiyada elektrik enerjisinə olan tələbat 2030-cu ilə qədər 27 % artacaq ki, bu da BOEM-in və şəbəkə infrastrukturunun paralel inkişafını zəruri edir.

Bankın strategiyası aşağı karbonlu generasiya ilə enerji təchizatının etibarlılığının təmin edilməsi arasında balans prinsipi üzərində qurulub. Bu "orta yol" 2035-ci ilə qədər əsaslı investisiyalara olan tələbatı 40 %-ə qədər azalda bilər.

- EDB-nin strukturunda Rəqəmsal Təşəbbüslər Fondu fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı, Azərbaycan fəal şəkildə Smart City və Smart Village texnologiyalarının tətbiqi üzrə genişmiqyaslı layihələr həyata keçirir, həmçinin data-mərkəzlərin yaradılması ilə məşğul olur. Dövlətlərimizin rəqəmsal platformalarının maneəsiz inteqrasiyasını təmin etmək üçün bank bu istiqamətdə texnoloji əməkdaşlığa maraq göstərirmi?

- Bəli, EDB-nin qiymətləndirmələrinə görə, ilkin mərhələdə Azərbaycan ərazisində data-mərkəzlərin inşası sahəsində böyük potensial mövcuddur.

Bundan başqa, Rəqəmsal Təşəbbüslər Fondu regional logistika sahəsində ölkələrarası rəqəmsal həllərin dəstəklənməsi üzrə fəal iş aparır. Xüsusilə söhbət e-TIR sisteminin və elektron qaimələrin tətbiqindən gedir ki, onların istifadəsi Özbəkistan, Qazaxıstan və Azərbaycan arasında sərhədkeçmə vaxtını dörd günə qədər azaltmağa imkan verir.

Oxşar xəbərlər

Xəzər dənizində logistikanın inkişafı üçün əsas vəzifələr açıqlanıb

Şahin İsmayılov: "Azərbaycan Avrasiya nəqliyyat əməkdaşlığının əsas həlqəsi statusunu möhkəmləndirir"

EDB Azərbaycanın onun səhmdarları sırasına daxil olacağına ümid edir

Avrasiya İnkişaf Bankı Azərbaycanda bəzi layihələri maliyyələşdirə bilər

Cənub dəhlizi yeni marşrutlarla genişləndiriləcək