Dindar çoxalıb, amma mərhəmət azalıb

Əvvəllər insanlar az danışar, çox anlayar, daha səssiz, daha dərin olardılar. Kimsə əziyyət içindədirsə, kimsə bir tikə çörəyə möhtacsa, ətrafına xəbər getmədən bir əl uzanardı. Kimsə ağlayırdısa, susaraq yanında durmaq da kifayət edərdi. İndi isə hər şey səsli, görünən, paylaşmalı və nümayişlidir. Mərhəmət hissi şəkil çəkdirmədən yaşanmır. Rəhm etməyi bacaran azdır, amma dua edən çoxdur. Qurani-Kərim paylaşanlar artıb, amma qəlbində mərhəmət gəzdirənlərin sayı azalır.

Son illər cəmiyyətdə dini simvollar, ibadət görüntüləri, dini ifadələr nəzərəçarpacaq dərəcədə çoxalıb. İnsanların bəziləri baş örtüyü taxır, bəziləri saqqal saxlayır, bəziləri İslam terminlərini tez-tez dilə gətirir, dualar, ayələr sosial şəbəkələrdə paylaşılır. Amma paralel olaraq, cəmiyyətdə sərtlik, qəlb qırmaq, acı dil, lağlağı, zəifə təhqir, ehtiyaclıya göz çevirmək halları da artır. Ortada bir sual doğur: biz Allaha yaxınlaşdıqca insanlardanmı uzaqlaşırıq?

Din – əslində insanı insan edən dəyərlərin toplusudur. Din sadəcə dua, namaz, oruc deyil. Əgər qəlbində mərhəmət yoxdursa, sənin əllərin səcdəyə getsə nə olacaq? Əgər acı bir sözlə başqasını incidirsənsə, gündə beş dəfə təmizlənmək sənə nə qazandıracaq? Allah ilk olaraq qəlbin təmizliyinə baxar. Sən içində kin saxlayıb bayırda Qurandan danışırsansa, bu ikiüzlülükdür. Bu gün ən çox gördüyümüz də budur: zahirən dindar, amma daxilən daş kimi sərt adamlar.

Çox vaxt insanlar dini öz davranışlarına bəraət qazandırmaq üçün vasitəyə çevirir. Kimsə ac bir qonşunu görməz, amma hər paylaşımında "Allah böyüktür" yazır. Kimsə öz ailəsinə qışqırır, uşağına sevgi göstərmir, amma hər Ramazanda süfrəsinin şəklini paylaşır. Dini yaşamaq üçün öncə insanı sevmək, insanın dərdinə yana bilmək lazımdır. Allahı sevmək insanı sevməkdən başlayır. Sən bir yetimin göz yaşını görə bilmirsənsə, harada “iman”dan danışırsan?

Məscidlər doludur, amma yetimlər boşdur. İnsanlar camaat namazına tələsir, amma qonşusunun dərdinə yubanır. Bəzən elə olur ki, bir ailə uşağını məktəbə çantası olmadan göndərir, çünki evdə çörək yoxdur. Amma onun qonşusu axşam ehsan verir, məsciddə min manatlıq xurma paylayır. O xurmanın birini o uşağın çantasına qoysa, bəlkə də Allah qatında daha çox dəyər qazanar. Bunu düşünən azdır. İndi mərhəmət, səxavət və yardım anlayışları artıq “görünsə yaxşıdır” şəklində təqdim olunur. Yəni yardım edən insan da reklam istəyir, dua edən də “like” gözləyir.

Əslində problem dinin özündə deyil, onu necə yaşamaqda və necə anlamaqdadır. Biz dini ruha yox, görüntüyə yönəltmişik. Bu da cəmiyyətimizdə zahiri ibadətçilərin, amma daxilən boşalmış insanların çoxalmasına gətirib çıxarır. İnsanlıq, mərhəmət, yumşaqlıq, anlayış — bunlar olmadan din bir çərçivədən ibarətdir. Qab var, içi boş.

Din heç vaxt tək qalmaq, cəmiyyətdən uzaqlaşmaq deməyib. Əksinə, paylaşmaq, qucaqlamaq, əfv etmək və əl uzatmaq deməkdir. Amma indi bəzi insanlar dindarlığı təkəbbürə çevrilib. “Mən filan qədər oruc tuturam, sən heç nə etmirsən”, “Mən bu qədər ibadət edirəm, sən günahkarsan” deyə başqalarını kiçildirlər. Halbuki İslamda özünü üstün görmək bir nömrəli qadağadır. Peyğəmbərimiz belə ən kasıb insanla eyni süfrədə oturur, heç kimə üstünlük göstərmirdi. İndi isə bir çox “dindar” öz dinini üstünlük aləti kimi istifadə edir. Bu, nə qədər doğrudur?

Ətrafda Allahdan danışan çoxdur, amma Allahın bəndəsinə əl uzadan azdır. Dua edən çoxdur, amma göz yaşını silən az. Məscid tikdirənlər artır, amma qocalar evinə baş çəkənlər azalır. Hər kəs axirətə yatırım edir, amma bu dünya ilə əlaqəsi kəsilib. Bəzən bir təbəssüm, bir səmimi salam, bir başağrısına hal-əhval qədər savab ola bilər. Amma biz artıq bunları "kiçik şey" sayırıq. Halbuki din kiçik şeylərdə gizlidir.

Görünüşə aldanan bir cəmiyyətə çevrilirik. Dinini göstərmək istəyən çoxdur, yaşamaq istəyən az. İnsanlar "dindar görünmək" istəyir, "dindar olmaq" yox. Biz mərhəməti unutmuşuq, amma Allahı hər yerdə dilə gətiririk. Allah mərhəmətlidir. Onun adı ilə mərhəmət göstərmədən danışmaq — Allaha qarşı səmimi olmamaqdır.

Cəmiyyətin sağalması üçün bizə daha çox mərhəmət, anlayış, sadəlik və səmimiyyət lazımdır. Dua etməyi deyil, yaşatmağı öyrətməliyik. Uşaq ac qalırsa, bir ana dərdini gizləyib ağlayırsa, bir gənc ümidini itirirsə – sənin namazın tək başına yetməz. Sənin duası səmaya qalxmadan əvvəl, sən əlinlə bir şey etməlisən. Yoxsa bu sadəcə səs olur. Boş səs.

Dindarlığın artması gözəldir. Amma o dindarlıqla yanaşı qəlbdə mərhəmət də artmalıdır. Yoxsa nə qədər dua etsək də, göydə qarşılığı olmaz. Allah yalnız danışana deyil, hiss edəndədir. Əgər insanı hiss etməyi bacarmırıqsa, heç nə hiss etmirik deməkdir. Din ürək işidir – dili yormağa ehtiyac yoxdur.

İzzət Qurbanov
“Sözüm var” layihəsi üçün yazdı.