Bu səhər bir məktəbdə açılan atəş səsi təkcə bir müəllimi yaralamadı. O səs illərdir görməzliyə vurduğumuz problemlərin hamısını oyatdı.

Məktəb — uşağın ən təhlükəsiz yeri olmalı idi. Amma görünən odur ki, bu anlayış artıq kağız üzərində qalıb. Bahalı məktəb, ucuz məktəb fərqi yoxdur. Divarlar eyni, biganəlik eyni, məsuliyyətsizlik isə hamıda ortaqdır.

Bir yeniyetmənin evdən silah götürüb məktəbə rahat şəkildə daxil olması təkcə təhlükəsizlik boşluğu deyil. Bu, sistemin susqunluğudur. Deməli, biz illərdir uşaqlara baxmışıq, amma görməmişik. Dinləmişik, amma eşitməmişik.

Hadisədən sonra deyilənlər isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Fakt ortadadır, müəllim əməliyyat masasında həyat savaşı verir, amma məsul şəxslər hələ də “belə bir şey olmayıb” deyə reallıqdan qaçır. Problemi inkar edən adam onu həll edə bilməz. Bu, artıq sübut olunmuş həqiqətdir.

Məsələ təkcə bir məktəb, bir müəllim, bir şagird məsələsi deyil. Bu, uzun illərdir yığılan aqressiyanın nəticəsidir.

Biz uşaqlara nə verdik?
Kitab verdikmi?
Ədalət hissi aşıladıqmı?
Onlara dedikmi ki, qaydalar hamı üçün eynidir?

Yox.

Əvəzində nə etdik?
“Güclü ol”, “əzmə, əzil”, “kişi kimi cavab ver” deyib, zorakılığı normallaşdırdıq. Sosial şəbəkələrdə kriminalı romantikləşdirdik, filmlərdə cinayəti qəhrəmanlıq kimi təqdim etdik. Oxumayan, düşünməyən, analiz etməyən nəsil üçün isə kumir tapmaq çox asandır.

Savad olmayanda hər şey möcüzə kimi görünür.
Ədalət olmayanda küçə qanunu cazibədar olur.
Ümid olmayanda kriminal “çıxış yolu” təsiri bağışlayır.

Təhsil təkcə dərs keçmək deyil. Təhsil — ədalət hissi formalaşdırmaqdır. Uşaq bilməlidir ki, haqsızlıq cavabsız qalmır. Qiymət də, cəza da, münasibət də hamı üçün eyni olmalıdır. Əks halda, o uşaq ədaləti məktəbdə yox, küçədə axtaracaq. Küçədə isə haqlı yox, güclü qalib gəlir.

Bu gün cəmiyyətdə artan aqressiya təsadüfi deyil. İnsanlar hər yerdə əsəbidir — yolda, mağazada, məktəbdə, ailədə. Yeniyetmələr daha tez əsəbiləşir, daha tez zorakılığa əl atır. Çünki onlara düşünməyi yox, reaksiya verməyi öyrətmişik.

Unutmayaq:
Uşaq ailənin aynasıdır, bəli.
Amma məktəb o aynanı cilalayan yerdir.

Əgər məktəb susursa,
əgər müəllim qorxudursa,
əgər rəhbərlik məsuliyyətdən qaçırsa —
orada tərbiyə yox, boşluq yaranır.

Və hər boşluğu kimsə doldurur.

Biz susduqca, sabah başqaları danışacaq.
Biz görməzlikdən gəldikcə, başqaları yol göstərəcək.
O yol isə nə elmə aparır, nə gələcəyə.

Sözüm var — hələ gec deyil.
Amma susmaq üçün artıq gecdir.

İllik tədris haqqı 17 min manata yaxın olan bir liseydə şagird silahla müəllimin qarşısına çıxırsa, burada artıq “fərdi hadisə”dən söhbət gedə bilməz. Bu, institusional biabırçılıqdır.

Pul var, amma təhlükəsizlik yoxdur.
Reklam var, amma nəzarət yoxdur.
Status var, amma məsuliyyət yoxdur.

Bu lisey valideynlərə nə satıb? Təhsilmi, yoxsa illüziyamı?

17 min manat ödəyən valideyn övladını ora göndərəndə düşünür ki, uşaq ən azı qorunan məkandadır. Amma görünən odur ki, həmin məkan nə qorunur, nə idarə olunur, nə də fövqəladə vəziyyət anlayışına malikdir.

Sual sadədir:
Silah məktəbə necə daxil olub?

Deməli:

Giriş-çıxışa nəzarət yoxdur

Çanta yoxlanışı formal xarakter daşıyır

Mühafizə ya yoxdur, ya da sadəcə “növbətçi adam”dır

Bu, təhlükəsizlik deyil. Bu, dekorasiyadır.

Hadisədən sonra lisey rəhbərliyinin reaksiyası isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı. Ölkə ayaqdadır, hüquq-mühafizə orqanları açıqlama verir, müəllim əməliyyat olunur, amma rəhbərlik deyir: “belə bir hadisə olmayıb”.

Bu, artıq bacarıqsızlıq yox, məsuliyyətdən qaçmaqdır.

Böhran zamanı yalan danışan idarəçi sabah da yalan danışacaq. Təhlükəni inkar edən qurum isə növbəti təhlükəyə də hazır olmayacaq.

Belə müəssisələr özlərini “elit”, “özəl”, “keyfiyyətli” adlandırmağı sevir. Amma keyfiyyət ilk növbədə:

təhlükəsizlikdir

şəffaflıqdır

böhran zamanı düzgün davranışdır

Bunların heç biri yoxdursa, 17 min manat sadəcə qiymət etiketidir, məzmun deyil.

Bu lisey uşaqlara nə öyrədir?
Qayda varmı?
Ədalət varmı?
Konfliktlər vaxtında araşdırılırmı?

Əgər bunlar olsaydı, bu nöqtəyə gəlib çıxmazdıq.

Bahalı məktəb olmaq məsuliyyəti artırmalıdır, azaltmamalıdır. Pul təhlükəsizlik əvəzinə imicə xərclənirsə, nəticə də belə olur.

Bu gün bir müəllim həyatla ölüm arasında mübarizə aparır. Sabah isə eyni biganəlik başqa bir faciənin əsasını qoya bilər.

Sözüm var:
Əgər bir lisey şagirdi qoruya bilmirsə,
həqiqəti gizlədirsə,
təhlükəni inkar edirsə —
o lisey nə qədər “prestijli” olsa da, təhlükəlidir.

Və təhlükəli yerin adı məktəb olmamalıdır.