Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərinin nəticələri göstərdi ki, cəmiyyət son illər regionda baş verən geosiyasi dəyişiklikləri və yeni reallıqları nəzərə alaraq öz seçimini edib. Bu nəticələr təkcə Ermənistanın daxili siyasi proseslərinin deyil, həm də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq mühitinin təsiri altında meydana çıxıb. Bu baxımdan seçkilərin nəticəsini şərtləndirən əsas amillərdən biri Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi regional siyasət və onun ayrılmaz tərkib hissəsi olan Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh gündəliyi olub.

Müharibədən sonrakı dövrdə regionda yaranmış yeni siyasi reallıqların formalaşmasında Azərbaycan həlledici rol oynayıb. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi, işğala son qoyulması istiqamətində atdığı uğurlu hərbi, siyasi və diplomatik addımlar Ermənistan siyasi elitasını da yeni yanaşmalar axtarmağa məcbur edib. Bu baxımdan seçkilərin nəticəsini müəyyən edən əsas amillərdən biri məhz regionda yaranmış yeni reallıqlar və bu reallıqların müəllifi olan Azərbaycan və onun lideridir. Ermənistan cəmiyyəti son illərdə yaşanan hadisələrdən nəticə çıxararaq Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılmasının və davamlı sülhün alternativsiz olduğunu daha aydın şəkildə dərk etməyə başlayıb.

Sülh təşəbbüsü qalib Azərbaycandan gəldi

Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra qalib tərəf olmasına baxmayaraq, məhz Azərbaycan sülh təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Prezident İlham Əliyev regionda davamlı sabitliyin təmin olunması üçün Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılmasını təklif etdi və bunun üçün beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan baza prinsiplərini irəli sürdü. Bu yanaşma Azərbaycanın regionda uzunmüddətli sülh və əməkdaşlıq mühiti yaratmaq niyyətini nümayiş etdirdi.

Məhz bu siyasət nəticəsində regionda yeni əməkdaşlıq imkanları formalaşmağa başladı. Ermənistan rəhbərliyi də tədricən başa düşdü ki, qarşıdurma siyasətinin davam etdirilməsi ölkənin inkişaf perspektivlərinə xidmət etmir və sülh gündəliyi daha rasional seçimdir.

Əməkdaşlıq perspektivləri sülh gündəliyini gücləndirir

Sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü siyasəti Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın da dəstəkləməsi sülh gündəliyinin praktik nəticələrə gətirib çıxarmasına imkan verdi. Vaşinqton görüşündən sonra iki ölkə sərhədində sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində addımlar atıldı. Regionda nəqliyyat əlaqələrinin açılması, Ermənistanın uzun illər üzləşdiyi kommunikasiya məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması perspektivi yarandı. Bu isə yalnız Azərbaycan və Ermənistan üçün deyil, bütövlükdə region üçün yeni iqtisadi imkanlar və tranzit üstünlükləri vəd edir.

Bununla yanaşı, gələcək əməkdaşlıq çərçivəsində Ermənistanın enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, ticarət münasibətlərinin inkişaf etdirilməsi, regional iqtisadi layihələrə qoşulması kimi perspektivlər də gündəmdədir. Vətəndaş cəmiyyəti institutları arasında təmasların genişlənməsi, qarşılıqlı səfərlərin təşkili və ictimai dialoqun təşviq edilməsi də sülh prosesinin mühüm elementləri kimi çıxış edir. Ən vacib məqamlardan biri isə uzun illər regionda hökm sürən qarşıdurma ritorikasının tədricən zəifləməsi və əməkdaşlıq gündəliyinin ön plana çıxmasıdır.

Ermənistanda seçkilərin nəticələri təkcə daxili siyasi proseslərin yekunu deyil, həm də regionda formalaşan yeni geosiyasi reallıqların təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu reallığı yaradan siyasətin müəllifi isə məhz Prezident İlham Əliyevdir. Artıq Ermənistan cəmiyyətinin verdiyi mesaj da ondan ibarətdir ki, qarşıdurma və revanşizm deyil, əməkdaşlıq və sülh regionun gələcəyini müəyyən edən əsas amil olmalıdır. Bu isə Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və sabitliyin bərqərar olması istiqamətində mühüm siyasi göstərici hesab edilə bilər.

Azərbaycanın gözləntiləri: Sülhün siyasi mərhələsindən hüquqi mərhələsinə keçid

Ermənistanda keçirilən seçkilərdən sonra əsas diqqət artıq seçkinin nəticələrindən daha çox bu nəticələrin hansı siyasi qərarlara çevriləcəyinə yönələcək. Çünki Azərbaycan baxımından məsələ Paşinyanın hakimiyyətdə qalması və ya hər hansı siyasi qüvvənin qələbəsi deyil. Əsas məsələ Ermənistanın son illərdə bəyan etdiyi sülh siyasətini konkret hüquqi və institusional addımlarla təsdiqləyib-təsdiqləməyəcəyidir.

Son illər Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərdə müəyyən irəliləyiş əldə olunub. Sərhədlərin delimitasiyası istiqamətində addımlar atılıb, dövlət sərhədində sabitlik bərpa olunub, tərəflər sülh sazişinin mətninin böyük hissəsi üzərində razılığa gəliblər. Lakin Bakı hesab edir ki, uzunmüddətli və dayanıqlı sülh üçün hələ də həllini gözləyən fundamental məsələlər mövcuddur.

Bu məsələlərin başında Ermənistanın siyasi və hüquqi sistemində keçmiş münaqişə dövründən qalmış elementlərin aradan qaldırılması dayanır. Son illərdə regionda yaranmış yeni vəziyyətə baxmayaraq, müxtəlif dairələr hələ də keçmişin siyasi gündəmini qoruyub saxlamağa çalışırlar. Azərbaycanın yanaşmasına görə, əgər Ermənistan həqiqətən yeni regional reallıqları qəbul edirsə, onda bu reallıqlara zidd olan siyasi və ideoloji mexanizmlərin mövcudluğu da aradan qaldırılmalıdır.

Qarabağ məsələsinin Ermənistan siyasətindən tam çıxarılması

Azərbaycanın əsas gözləntilərindən biri Qarabağ məsələsinin Ermənistanın daxili və xarici siyasət gündəmindən tam şəkildə çıxarılmasıdır. Çünki Qarabağ məsələsi artıq beynəlxalq hüquq baxımından öz həllini tapıb və yeni geosiyasi reallıq formalaşıb.

Bu baxımdan Bakı hesab edir ki, Ermənistan daxilində və xaricdə fəaliyyət göstərən, keçmiş münaqişə dövrünün gündəliyini yaşatmağa çalışan müxtəlif strukturların, təsisatların və təşəbbüslərin fəaliyyətinə son qoyulmalıdır. Çünki həmin mexanizmlərin mövcudluğu sülh prosesinin ruhuna uyğun gəlmir və gələcəkdə yeni siyasi manipulyasiya imkanları yarada bilər.

Xüsusilə müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən və özlərini Qarabağla bağlı strukturlar kimi təqdim edən təşkilatların mövcudluğu rəsmi İrəvanın bəyan etdiyi normallaşma siyasəti ilə ziddiyyət təşkil edən amillərdən biridir.

Konstitusiya məsələsi: sülh prosesinin əsas sınağı

Azərbaycanın diqqət yetirdiyi ən mühüm məsələlərdən biri Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlıdır. Bakı uzun müddətdir bildirir ki, Ermənistanın əsas qanununda Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları ilə əlaqələndirilən müddəaların mövcudluğu sülh prosesinin qarşısında duran əsas hüquqi maneələrdən biridir.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, uzunmüddətli sülh müqavilələri yalnız siyasi razılaşmalar üzərində deyil, eyni zamanda hüquqi təminatlar üzərində qurulur. Buna görə də Ermənistanın gələcəkdə referendum yolu ilə yeni Konstitusiya qəbul etməsi və bütün ərazi iddialarına hüquqi baxımdan son qoyması sülh prosesinin dayanıqlılığı baxımından mühüm addım hesab olunur.

Əslində bu məsələ təkcə Azərbaycan üçün deyil, Ermənistanın özü üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki hüquqi ziddiyyətlərin aradan qaldırılması gələcəkdə ölkə daxilində və xaricində revanşist qüvvələrin həmin mövzulardan siyasi alət kimi istifadə etməsinin qarşısını ala bilər.

Sülh müqaviləsi regionun gələcəyini müəyyənləşdirəcək

Seçkilərdən sonra gündəmə gələcək əsas məsələlərdən biri də yekun sülh sazişinin imzalanması olacaq. Son illərdə tərəflər bu istiqamətdə ciddi irəliləyiş əldə etsələr də, proses hələ tam başa çatmayıb.

Əgər Ermənistan hakimiyyəti əldə etdiyi yeni siyasi mandatdan istifadə edərək qalan hüquqi və siyasi problemlərin həlli istiqamətində addımlar atsa, regionda tamamilə yeni mərhələ başlaya bilər. Bu halda Cənubi Qafqaz uzun illər davam edən münaqişə mərhələsindən çıxaraq əməkdaşlıq, nəqliyyat bağlantıları, iqtisadi inteqrasiya və qarşılıqlı asılılıq modelinə keçid edə bilər.

Bu isə təkcə Azərbaycan və Ermənistan üçün deyil, bütövlükdə region üçün yeni imkanlar yaradacaq. Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, enerji əməkdaşlığının genişlənməsi, ticarət dövriyyəsinin artması və xarici investisiyaların cəlb olunması kimi proseslər məhz davamlı sülh şəraitində mümkün olacaq.

Paşinyan prosesi başa çatdırmalıdır

Nəticə etibarilə, Ermənistan seçkiləri ölkənin siyasi gələcəyi ilə bağlı mühüm qərarı ortaya qoydu. Lakin seçkinin ən vacib nəticəsi seçki günü deyil, seçkidən sonrakı dövrdə müəyyənləşəcək.

Əgər Nikol Paşinyan hökuməti seçicilərdən aldığı mandatı real siyasi islahatlara, hüquqi dəyişikliklərə və sülh gündəliyinin tamamlanmasına yönəldə bilsə, 2026-cı il seçkiləri Ermənistan tarixində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Əks halda, regionda yaranmış imkan pəncərəsindən tam istifadə olunmayacaq.

Bu baxımdan Ermənistan seçkilərinin əsas nəticəsi Paşinyanın qalib gəlməsi deyil. Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, Ermənistan cəmiyyəti ilk dəfə olaraq yeni regional reallıqlarla uzlaşan siyasi kursa açıq şəkildə mandat verdi. İndi isə həmin mandatın konkret qərarlara və nəhayət, Azərbaycanla yekun sülh sazişinə çevrilib-çevrilməyəcəyi bütün regionun gələcəyini müəyyən edəcək.

Oxşar xəbərlər

Azərbaycan Prezidenti: Bütün dünya Cənubi Qafqazda yaratdığımız yeni reallıqları qəbul edib

Prezident İlham Əliyev: Cənubi Qafqazda sabitlik və təhlükəsizlik bir çox hallarda Rusiya ilə Azərbaycan arasında sıx qarşılıqlı fəaliyyətdən asılıdır

Belçika və Niderland parlamentlərinin qətnamələri Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilədir - RƏY

Politoloq: Prezident Zəngilanda çıxışında yeni reallıqları bir daha dünyaya bəyan etdi

Elçin Əmirbəyov: Ermənistanda yeni konstitusiya qəbulu regionda sülhün təmini baxımından vacibdir