Hamı Bakıya gəlir, Bakı hara getsin?

Son dövrlər Bakıda səhər və axşam saatlarında bir metroya minmək üçün nəfəs almağa belə yer tapılmır. Avtobuslar doludur, maşınla çıxmaq — xüsusilə də Xalqlar, 20 Yanvar, Azadlıq metrosu ətrafı — az qala hərəkətsiz dayanmış şəhər görünüşü yaradır. Nə baş verir?

Rayonlardan niyə bu qədər axın var?
İşsizlik və imkan çatışmazlığı: Əyalətlərdə gənclər üçün iş imkanları azdır. Bakı isə “bir iş tapılar” ümidi ilə ümid şəhərinə çevrilib.

Ali və peşə təhsili mərkəzləşib: Universitetlər, kurslar, imtahan hazırlıqları – hamısı Bakıda.

Səhiyyə xidmətlərinə çıxış: Müalicə, analiz və diaqnostika üçün rayonlarda imkan məhduddur. İnsanlar məcbur Bakıya üz tutur.

Əmək miqrasiyası: Tikinti, bazar, ofis işləri üçün rayon camaatı müvəqqəti və ya daim Bakıdadır.

“İş taparam” deyib gəlib sadəcə gəzənlər: Bəzi rayon sakinləri Bakıya iş tapmaq bəhanəsi ilə gəlib, aylarla boş-boşuna küçələrdə, kafelərdə, metroda vaxt keçirir. Evdə deyirlər “iş axtarıram”, amma əslində bu gəliş daha çox gəzinti, şəhər havası almaq və sosial görüntü yaratmaq məqsədi daşıyır. Bu da şəhərdə yüklənməni artırır, əsl ehtiyacı olanları sıxıntıya salır.

Rayonlardan Bakı istiqamətində ciddi axın var. Həm müvəqqəti, həm də qalıcı miqrasiya. Kimisi oxumağa, kimisi müalicəyə, kimisi sadəcə "bir iş olar" ümidi ilə Bakıya gəlir. Amma bu axın şəhərin infrastrukturunu, nəqliyyatını və sosial balansını sarsıtmağa başlayıb.

Metroda nəfəs yox, maşında yer yox
Səhər saat 7:30-dan sonra metronun əsas xətləri, xüsusilə Qırmızı xətt (Xətai – Həzi Aslanov), Yaşıl xətt (Dərnəgül – 28 May) praktiki olaraq insan selinə çevrilir. Nə “vaqona min”, nə “ağır çantanı yerə qoy”. İnsanlar bir-birini sıxışdırır, hava yoxdur, narazılıq var, amma çıxış yoxdur.

Avtobuslarda vəziyyət fərqli deyil. Məsələn,  marşrutlar sanki kənd avtobusu kimi dolur — amma bu “kənd” artıq şəhərin içindədir.

Şəxsi avtomobil sahibləri isə yol açmaq yerinə, “hərəkətsiz sıxlığın fəlsəfəsini” öyrənirlər. Hər gün “probka”, hər gün əsəb.

Rayonlardan niyə bu qədər axın var?
İşsizlik və imkan çatışmazlığı: Əyalətlərdə gənclər üçün iş imkanları azdır. Bakı isə “bir iş tapılar” ümidi ilə ümid şəhərinə çevrilib.

Ali və peşə təhsili mərkəzləşib: Universitetlər, kurslar, imtahan hazırlıqları – hamısı Bakıda.

Səhiyyə xidmətlərinə çıxış: Müalicə, analiz və diaqnostika üçün rayonlarda imkan məhduddur. İnsanlar məcbur Bakıya üz tutur.

Əmək miqrasiyası: Tikinti, bazar, ofis işləri üçün rayon camaatı müvəqqəti və ya daim Bakıdadır.

Nəticələr: Bakı artıq dar gəlir nəfəs almaq çətinləşir – tək fiziki yox, sosioloji olaraq da.

Şəhər stres içindədir – xidmətlər çatdırmır, insanlar əsəbi, narazıdır.

Kirayə bazarında böhran – bir otaqlı evlərə tələb partlayıb, qiymətlər qalxıb.

Əmək bazarında ucuz işçi dolub – keyfiyyətli iş tapmaq çətinləşib.

Bütün bunlar sadəcə Bakının yox, ölkənin ümumi bölgü problemini göstərir. Paytaxt hər şeyin mərkəzinə çevrildikcə, əyalətlər boşalır, paytaxt isə “ağırlaşır.”

Həll yolu nədir?
Rayonlarda iş yerləri açılmalıdır – yerli zavod, ferma, xidmət sektoru genişlənməlidir.

Regionlara təhsil və səhiyyə investisiyası qoyulmalıdır. Dövlət proqramları yalnız Bakıya yox, bölgələrə fokuslanmalıdır.

İctimai nəqliyyat genişləndirilməlidir. Bakı ətrafına metro xətləri və sürətli qatar sistemləri qurulmalıdır.

Sosial balans qorunmalıdır. Bakı təkcə “ümid şəhəri” yox, yaşanılası şəhər olaraq qalmalıdır.

Tarazlığın pozulması – Bakı dolur, rayonlar boşalır
Rayonlardan Bakıya bu qədər insan axını təkcə şəhərdə sıxlıq yaratmır. Bu, eyni zamanda rayonların boşalmasına, kəndlərin tərk edilməsinə səbəb olur.
Məktəblər şagird çatışmazlığından bağlanır,
Həkimlər iş tapa bilmədiyi üçün bölgədən çıxır,
Tarlalar işlənməz qalır, çünki işləyən insan qalmayıb.

Bir tərəf süni şəkildə şişir, o biri tərəf süstlüyə qərq olur. Bu, uzunmüddətli iqtisadi və sosial fəlakətə yol aça bilər.

Rayonlardan gələn insanlar və şəhərli əhali arasında yaşama tərzi, davranış forması və mədəni yanaşma fərqləri bəzi hallarda gərginlik yaradır.
– İctimai nəqliyyatda davranış,
– Kommunal mədəniyyət (zibil atmaq, səs-küy),
– Yerlilərlə “mən bura gəlib yaşayıram, sən məni say” münasibəti.

Bu da şəhər psixologiyasını pozur, insanları bir-birinə qarşı aqressivləşdirir. Şəhər aidiyyəti hissi itir.

📣 Sonda bir cümlə
Hamı Bakıya gəlir, bəs Bakı hara getsin?

Əgər regionlar canlandırılmasa, nə Bakı nəfəs alacaq, nə də ölkə taraz qalacaq. Bu problem tək şəhərin yox, bütün Azərbaycanın gələcəyidir.

İzzət Qurbanov
“Sözüm var” layihəsi üçün yazdı.