Ulu Öndər Heydər Əliyevin Silahlı Qüvvələrimizin İnkişafındakı Rolu

Tarixi Kontekst və Böhran Dövründən Çıxış
Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etdiyi 1990-cı illərin əvvəllərində ölkəmiz ordu quruculuğu sahəsində dərin böhran içərisində idi. Bu dövrdə orduda hərbi intizam yox idi, vahid komandanlıq və idarəçilik tamamilə itmişdi. Müstəqilliyə nail olmağa baxmayaraq, nizami orduya malik olmayan Azərbaycanın qarşısında duran əsas iş Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə vəziyyəti nəzarət altına almaq idi.

Səriştəsiz rəhbərlərin günahı üzündən bütün sahələrdə olduğu kimi, ordu quruculuğu istiqamətində də anarxiya, dərin böhran hökm sürürdü. Torpaqların müdafiəsi yalnız pərakəndə fəaliyyət göstərən könüllü dəstələrin ümidinə qalmışdı. Şəxsi mənafelərə qulluq edən ayrı-ayrı başıpozuq silahlı dəstələr vardı.

Ulu Öndərin Vahid Komandanlıq Yaratması
Ümummilli lider Heydər Əliyev 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra ordu quruculuğu sahəsində bir sıra mühüm, təxirəsalınmaz addımlar atdı və bu sahədə köklü islahatlara başlandı. Heydər Əliyev Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı kimi hərbi sahədə də dirçəlişə nail ola bildi. O, yerli özünümüdafiə və könüllü batalyonlar adı altında fəaliyyət göstərən silahlı birləşmələri ləğv edərək, vahid komandanlıq sistemində təşkil olunan nizami ordu yaratdı.

Peşəkar ordu quruculuğunun əsası 1993-cü ilin sonlarında qoyuldu. Məhz həmin vaxtdan ordu quruculuğuna elmi prinsiplərlə yanaşıldı, silahlı qüvvələr pərakəndəlikdən xilas oldu, ordudakı siyasiləşməyə son qoyuldu. Ordu vahid komandanlıq ətrafında birləşdirildi və nizami ordu yaradıldı.

Atəşkəs Sazişi və Ordu Quruculuğunun Sistemli Təşkili
1994-cü il mayın 12-də Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə imzalanan atəşkəs sazişi ordu quruculuğu üçün əhəmiyyətli imkan yaratdı. Dinc fürsətin əldə edilməsini ordu quruculuğunun sürətləndirilməsi üçün münasib imkan kimi qiymətləndirən Ulu Öndər birmənalı şəkildə bildirdi ki, Azərbaycanda ordu quruculuğu kampaniya xarakteri daşımamalıdır. Ordu Azərbaycanın müstəqilliyinin atributudur və ona görə bu proses davamlı bir prosesdir.

Atəşkəs dövründə ordu quruculuğunun uğurla aparılması üçün Heydər Əliyev dövlətin strateji siyasətini müəyyənləşdirdi, milli zabit kadrlarının hazırlanması üçün mükəmməl bir hərbi təhsil sistemi formalaşdırdı, ordunun maddi-texniki bazasının təkmilləşdirilməsi daimi diqqət altına alındı.

Hərbi Kadr Hazırlığı Sisteminin Yaradılması
Ulu Öndər Heydər Əliyevin ordu quruculuğundakı ən mühüm xidmətlərindən biri milli hərbi kadrların hazırlanması sisteminə qoyduğu təməl idi. Hələ 1969-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi seçildikdən sonra onun müstəsna xidmətləri sayəsində ölkəmizdə hərbi kadrların hazırlanması prosesi geniş vüsət almışdı.

Ümummilli liderin təşəbbüsü ilə 1971-ci ildə Bakıda Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Məktəb yaradılmışdır. Həmin məktəbin fəaliyyəti Azərbaycanda hərb sənətinə marağın güclənməsinə, azərbaycanlı zabit kadrların hazırlanmasına gətirib çıxarmışdır. Təsadüfi deyil ki, C.Naxçıvanski adına Hərbi Məktəb Azərbaycan müstəqilliyini bərpa edəndən sonra ordu quruculuğunda əsas bazalardan birinə çevrildi.

Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə gənclərimiz müxtəlif respublikalarda hərbi təhsil almış, ixtisaslı hərbçi kadrlar kimi formalaşaraq, vətənə qayıtmışlar. Dahi liderin birbaşa şəxsi təşəbbüsü ilə o dövrdə hazırlanan hərbi kadrlar sonradan müstəqil Azərbaycanın qüdrətli milli ordusunun peşəkar komandan heyətini təşkil etmişdir.

1972-ci ildən başlayaraq, hər il yüzlərlə azərbaycanlı gənc SSRİ-nin ali hərbi məktəblərinə göndərilirdi. Eyni zamanda, böyük çətinliklər hesabına Bakıda Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Məktəb yaradıldı. Ulu Öndərin uzaqgörən siyasəti nəticəsində 1970-80-ci illərdə keçmiş SSRİ-nin 50-dən artıq böyük şəhərinin 170-dən çox məşhur ali məktəblərində 80-dən artıq sahəni əhatə edən 250-dən çox ixtisas üzrə 15 000-dək azərbaycanlı gəncin ali təhsil almasına şərait yarandı.

Hərbi Təhsil Sisteminin İnkişafı
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev hərbi təhsil sisteminin daha da inkişaf etdirilməsi məqsədilə 1999-cu il yanvarın 20-də Hərbi Universitetin yaradılması haqqında fərman imzalamışdır. Ulu Öndər 1998-ci il 13 mart tarixli Sərəncamı ilə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyin Naxçıvan filialının yaradılmasına da dair göstəriş vermişdir.

Cəmşid Naxçıvanski və Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyin məzunları Azərbaycan Ordusunun formalaşmasında mühüm rol oynamışlar. C.Naxçıvanski adına Hərbi liseyin məzunlarından 1000 nəfərdən çoxu göstərdikləri şücaətə görə orden və medallarla təltif olunmuş, 11 nəfər Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, 19 nəfər isə Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür.

Struktural İslahatlar və Maddi-Texniki Təminat
Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra Azərbaycan parlamenti 1993-cü ilin noyabrında "Müdafiə haqqında" qanun qəbul etdi. Silahlı Qüvvələrdə aparılan quruculuq işləri və struktur islahatları döyüşlə bağlı vəzifələrin vahid mərkəzləşdirilmiş idarəetmə altında planlaşdırılmasına, hərbi hissələrin düzgün hərbi elmin tələbləri əsasında idarə olunmasına təkan verdi.

Həyata keçirilən siyasət nəticəsində Silahlı Qüvvələrin maddi-texniki təminatının yaxşılaşdırılmasına, şəxsi heyətin mənəvi-psixoloji hazırlığının artırılmasına, döyüş ruhunun yüksəldilməsinə diqqət artırıldı. Ordu quruculuğu ilə bağlı genişmiqyaslı islahatlara başlandı. Qısa müddətdə hərbi hissələrin, ayrı-ayrı qoşun növlərinin formalaşdırılması tam başa çatdırıldı.

Ordu-Xalq Birliyinin Formalaşdırılması
Ulu öndər Heydər Əliyevin ən böyük xidmətlərindən biri ordu ilə xalq arasındakı əlaqələri yeni bir səviyyəyə qaldırması, bu əlaqələri daha da səmimiləşdirməsi oldu. O, xalqı ordunun güc mənbəyi, ordunu xalqın bir hissəsi bilirdi və əmin idi ki, xalqın orduya belə münasibəti, xalqın ordunu qayğı ilə əhatələməsi ordunun inkişafının və möhkəmlənməsinin əsas şərtlərindən biridir.

Heydər Əliyev ordu quruculuğuna münasibətdə cəmiyyətdə yeni bir təfəkkür formalaşdırdı, insanlarda orduda xidmətə yeni bir münasibət yarandı. Əvvəlki dövrlərdə orduya olan etimadsızlığa son qoyuldu. Ali Baş Komandanın ön xəttə səfər edərək döyüşçülərimizlə səngərdə görüşməsi və onları döyüşə ruhlandırması öz real bəhrəsini verdi.

Gələcək Nəsillər Üçün Möhkəm Təməl
1998-ci il mayın 22-də Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən imzalanan tarixi fərmanla 26 iyun Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələr Günü elan edildi. Bu qərar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün hərbi ənənələrinin müasir dövrdə yaşadılması və davamının təmin edilməsi baxımından əhəmiyyətli addım idi.

Ulu Öndərin qurduğu müasir Azərbaycan Ordusu zəfər salnaməsinin müjdəçisi idi. Heydər Əliyev tərəfindən 1993-cü ildə başladılan ordu quruculuğu prosesi müstəqil Azərbaycanın ən böyük nailiyyətlərindən birinə çevrildi. Bu gün Azərbaycanın Silahlı Qüvvələri Cənubi Qafqaz regionunun ən güclü ordusu olmaqla, bunda ulu öndərin misilsiz xidmətləri dayanır.

Azərbaycan dövlətinin rəhbəri kimi Heydər Əliyevin müstəsna fəaliyyətinin təhlili göstərir ki, respublikanın hərbi təhlükəsizliyinin təmin edilməsində ölkənin xarici siyasətinin məzmunu böyük əhəmiyyət kəsb edir. Ona görə ki, xalqın haqq səsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması vacib idi.

Nəticə
Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin inkişafındakı rolu əvəzolunmazdır. O, yalnız müasir Azərbaycan dövlətinin memarı deyil, həm də güclü milli ordumuzun qurucusu olmuşdur. Onun tərəfindən əsası qoyulmuş ordu quruculuğu siyasəti bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir və 2020-ci ildəki 44 günlük Vətən Müharibəsində qazanılan tarixi qələbə Ulu Öndərin uzaqgörən siyasətinin doğruluğunu sübut etmişdir.

Bu məqalə "Sözüm var" layihəsi çərçivəsində İzzət Qurbanov imzası ilə hazırlanmışdır.