Dəniz səviyyəsinin qalxması yalnız okeanlarla bağlı bir proses deyil. Yeni araşdırmalar göstərir ki, torpağın çökməsi bir çox sahilyanı şəhərlərdə daşqın riskini kəskin şəkildə artırır.

İqlim dəyişikliyi okeanları daha da yüksəltdiyi bir vaxtda, dünyanın ən böyük sahilyanı şəhərlərinin bir çoxu küçələrinin altında fərqli və daha az görünən bir təhlükə ilə üz-üzədir. Milyonlarla insanın yaşadığı bu ərazilərdə torpağın özü aşağı enir (çökür), bu isə daşqın riskini artırır və yerli dəniz səviyyəsinin qlobal ortalamadan daha sürətlə yüksəlməsinə səbəb olur.

Münhen Texniki Universitetinin (DGFI-TUM) Alman Geodeziya Araşdırma İnstitutu və Tulane Universitetinin tədqiqatçıları bu gizli prosesin problemi nə dərəcədə böyütdüyünü ilk dəfə rəqəmlərlə ortaya qoyublar.

"Nature Communications" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, əhalinin sıx məskunlaşdığı sahilyanı bölgələrdə nisbi dəniz səviyyəsinin qalxması ildə təxminən 6 millimetr təşkil edir. Bu isə təkcə iqlim dəyişikliyinin yaratdığı dəniz səviyyəsinin qalxma sürətindən iki dəfə, qlobal sahilyanı ortalamadan isə təxminən üç dəfə çoxdur. Tapıntılar göstərir ki, insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan torpaq çökmələri sahilyanı daşqın riskinin əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilib, lakin bu prosesi yerli siyasətlər vasitəsilə yavaşlatmaq mümkündür.

Torpaq çökməsinin əsas səbəbləri: Yeraltı suların həddindən artıq çıxarılması, neft və qaz hasilatı, deltalardakı gənc çöküntülərin sıxılması, həmçinin sürətlə böyüyən şəhərlərdəki binaların və infrastrukturun yaratdığı ağır yük. Tektonik hərəkətlər və post-qlasial (buzlaşma sonrası) tarazlaşma kimi uzunmüddətli geoloji proseslər də bura təsir edir.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, Tailand, Banqladeş, Nigeriya, Misir, Çin və İndoneziya kimi ölkələrdə torpağın çökməsi səbəbindən nisbi dəniz səviyyəsi ildə 7-10 millimetr arası sürətlə yüksəlir. Cakarta (ildə 13.7 mm) və Tianjin (ildə 13.5 mm) kimi nəhəng şəhərlər isə bu təhlükənin ən kritik nöqtələri sırasındadır. Ekspertlərin fikrincə, yeraltı suların idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi və alternativ su mənbələrindən istifadə (Tokio və Hyuston nümunələrində olduğu kimi) bu çökmə prosesini əhəmiyyətli dərəcədə yavaşlada və hətta dayandıra bilər.

Mənbə: SciTechDaily (https://scitechdaily.com/scientists-uncover-the-hidden-force-making-sea-level-rise-far-worse-than-expected/)

Tərcümə etdi: Baş Redaktor İzzət Qurbanov